Ustawienia|

WyÂwietlaj zdjŕcia:

WyŁwietlaj zdjŕcia w zak│adce systematyka:

WyÂwietlaj systematyka:

WyÂwietlaj statystyki:

WyÂwietlaj filmiki Youtube:


WyÂwietlaj w│aÂciwoÂci roÂliny:

-budowa kwiatka:
-p│atki kwiatka:
-typ kwiatostanu:
-stopie˝ zlo┐enia liÂcia:
-typ ulistnienia:
-wygl▒d blaszki liÂcia:
-kszta│t blaszki liÂcia:
-unerwienie blaszki liŁcia:
-wielkoŠ wciŕcia blaszki:
-│odyga przekrˇj:
-ogonek liÂcia:
-prŕciki:
-kolor:
-okres kwitnienia:

WyÂwietlaj Opis roÂliny:

-nazewnictwo:
-morfologia:
-biologia i ekologia:
-zastosowanie:
-zmiennoŠ:
-zagro┐enia i ochrona:
-zasiŕg wystepowania:
-ciekawostki:
-inne:
-przypisy:
-bibliografia:

Panel

Osˇb online:4
WyÂwietlaj: zdjŕcia: |systematykŕ: |filmiki youtube: |w│aÂciwoÂci roÂlin: |Opis roÂlin:
Zarzyczka g├│rska (Ang: Alpine bells,( úac: Cortusa matthioli)
-
Maj Czerwiec Lipiec
-
Avatar


Autor : Lena
2013-09-01
Autor : Lena 2013-09-01

Domena eukarionty
Królestwo ro┬Âliny
Klad ro┬Âliny naczyniowe
Klad ro┬Âliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad astrowych
Rz┬▒d wrzosowce
Rodzina pierwiosnkowate
Rodzaj zarzyczka
Gatunek zarzyczka górska

Nazewnictwo

Zarzyczka g├│rska (Cortusa matthioli L.) – gatunek byliny nale┬┐┬▒cy do rodziny pierwiosnkowatych. Pochodzi z ┬Ârodkowej i po┬│udniowo-zachodniej Europy. W Polsce jest gatunkiem rzadkim, na terenie s┬▒siedniej S┬│owacji wyst├¬puje do┬Â├Ž licznie, w niekt├│rych miejscach masowo.



Nazw├¬ rodzajow┬▒ Cortusa nada┬│ ro┬Âlinie w┬│oski naturalista XVI stulecia, Pierandrea Matthioli. Uczyni┬│ to dla uczczenia pami├¬ci swego przyjaciela Giacomo Antonio Cortuso, botanika z Padwy, kt├│ry jako pierwszy zwr├│ci┬│ uwag├¬ na zarzyczk├¬ w dolinie Stagna w Alpach. Nazw├¬ gatunkow┬▒ Matthioli wprowadzi┬│ z kolei w XVIII w. tw├│rca wsp├│┬│czesnego systemu klasyfikacji organizm├│w, Karol Linneusz, uwieczniaj┬▒c w ten spos├│b samego Matthioliego. Wed┬│ug nowszych uj├¬├Ž taksonomicznych prawid┬│owa nazwa naukowa tego gatunku to Primula matthioli (L.) A. Richter

Morfologia:

£odyga
Bezlistny g┬│┬▒bik o wysoko┬Âci 15-40 cm. Ro┬Âlina jest ca┬│a pokryta mi├¬kkimi, g├¬stymi w┬│osami.
Li┬Âcie
Wyrastaj┬▒ na d┬│ugich ogonkach w r├│┬┐yczce i podobnie jak ┬│odyga s┬▒ mi├¬kko ow┬│osione. Maj┬▒ okr┬▒g┬│awy kszta┬│t z g┬│├¬bokosercowat┬▒ nasad┬▒ i s┬▒ klapowane mnie wi├¬cej do ¼ d┬│ugo┬Âci, przy czym ┬│atki z ka┬┐dej strony maj┬▒ 2-3 z┬▒bki z kr├│tk┬▒ o┬Âci┬▒.
Kwiaty
Zebrane po 3-19 w baldaszek. Kielich o d┬│ugo┬Âci 3-5 mm, wolny, o zielonych dzia┬│kach z zaokr┬▒glonymi wci├¬ciami mi├¬dzy nimi. Korona dwonkowatego kszta┬│tu, ok. trzykrotnie d┬│u┬┐sza od kielicha, purpurowofioletowa. Pr├¬ciki przyro┬Âni├¬te do pier┬Âcieniowatego zgrubienia u nasady rurki korony. Ich pylniki maj┬▒ zaostrzone ┬│┬▒czniki.
Owoc
Pêkaj±ca 5 klapami na szczycie torebka.

Biologia i ekologia:

Rozwój: bylina. Kwitnie od maja do lipca, jest owadopylna. Nasiona rozsiewane s± przez wodê (hydrochoria).
Siedlisko: wyst├¬puje w pi├¬trze regla dolnego, g├│rnego, w pi├¬trze kos├│wki i tylko w miejscach stale wilgotnych, obfituj┬▒cych w dobrze natlenion┬▒, czyst┬▒ wod├¬ – w dolinach potok├│w g├│rskich, na wilgotnych ska┬│ach lub w runie cienistych las├│w. Wybiera najcz├¬┬Âciej stanowiska "ch┬│odne", a wi├¬c zbocza wystawione ku p├│┬│nocy lub zachodowi, g┬│├¬bokie doliny i os┬│oni├¬te szczeliny skalne. Jest ro┬Âlin┬▒ umiarkowanie wapieniolubn┬▒ – spotyka si├¬ j┬▒ g┬│├│wnie na pod┬│o┬┐u utworzonym przez wapienie, dolomity oraz ┬│upki bogate w├¬glan wapnia. W Beskidach spotkamy j┬▒ na pod┬│o┬┐u fliszowym, byle tylko tworzy┬│y je ska┬│y w miar├¬ zasobne w w├¬glan wapnia.

Zastosowanie:

Bywa uprawiana jako ro┬Âlina ozdobna. Szczeg├│lnie nadaje si├¬ do ogr├│dk├│w skalnych. Mo┬┐e rosn┬▒├Ž w zacienionym miejscu. Wymaga wilgotnej, pr├│chnicznej i ┬┐yznej gleby o odczynie zasadowym. Mrozoodporno┬Â├Ž wystarczaj┬▒ca. Mo┬┐na j┬▒ rozmna┬┐a├Ž wiosn┬▒ lub w sierpniu przez podzia┬│ k├¬p, najlepiej jednak przez nasiona, na og├│┬│ zreszt┬▒ rozsiewa si├¬ sama.
Dawniej stosowana w lecznictwie (surowcem leczniczym by┬│y li┬Âcie).

ZmiennosŠ:

Tworzy kilka odmian, w Polsce wyst├¬puje tylko jedna – Cortusa matthioli L. var. sibirica (Andrz.) Sag. et Sch. zwana zarzyczk┬▒ syberyjsk┬▒.

Zagro┐enia i ochrona:

Ro┬Âlina obj├¬ta w Polsce ┬Âcis┬│┬▒ ochron┬▒ gatunkow┬▒.

Kategorie zagro┬┐enia gatunku:
Kategoria zagro┬┐enia w Polsce wed┬│ug Czerwonej listy ro┬Âlin i grzybów Polski: R (rzadki, potencjalnie zagro┬┐ony).
Kategoria zagro┬┐enia w Polsce wed┬│ug Polskiej Czerwonej Ksi├¬gi Ro┬Âlin: LR (low risk, gatunek niskiego ryzyka)

Zagro┬┐eniem dla ro┬Âliny jest zarastanie jej stanowisk przez las. Na niektórych stanowiskach wygin├¬┬│a wskutek zniszczenia nadrzecznych kamie├▒ców.

Zasiŕg wystŕpowania:

Zarzyczka g├│rska jest gatunkiem o wyst├¬powaniu wybitnie dysjunktywnym, w tym wypadku podzielonym na dwa odr├¬bne, odleg┬│e obszary. Obszar zachodni obejmuje g├│ry ┬Ârodkowej Europy: Alpy, Karpaty i grupy g├│rskie P├│┬│wyspu Ba┬│ka├▒skiego. Obszar wschodni obejmuje ┬Ârodkowy i p├│┬│nocny Ural oraz szereg rozproszonych stanowisk w dorzeczach Dwiny i Peczory a┬┐ po p├│┬│nocne ko┬│o podbiegunowe. Poza tym zarzyczka ro┬Ânie na jednym izolowanym stanowisku w okolicach Moskwy.

W Polsce zlokalizowano ok. 15 stanowisk, rozrzuconych w kilku grupach g├│rskich Karpat: w Beskidzie ┬»ywieckim (masyw Pilska), w pasmie Policy, w Gorcach oraz w Tatrach i na Podhalu. Spo┬Âr├│d nich siedem znajduje si├¬ na obszarach chronionych: w Tatrza├▒skim i Gorcza├▒skim Parku Narodowym oraz w rezerwacie im. prof. Z. Klemensiewicza na Policy. Jak dotychczas nie uda┬│o si├¬ odnale┬╝├Ž zarzyczki w masywie Babiej G├│ry, podczas gdy wyst├¬puje ona w obu s┬▒siednich, wyra┬╝nie ni┬┐szych masywach (Pilsko i Polica).

Najdalej wysuni├¬te na zach├│d stanowisko zarzyczki znajduje si├¬ na p├│┬│nocnych stokach Pilska. Najni┬┐sze znane stanowiska w Beskidach znajduj┬▒ si├¬ na p├│┬│nocnych stokach Policy (810 m n.p.m.), a w dolinie Bia┬│ki na Podhalu nawet ni┬┐ej (740 m n.p.m.). W Tatrach najbogatsze stanowisko zarzyczki zlokalizowane jest w Dolinie Ma┬│ej ┬ú┬▒ki. Inne znajduj┬▒ si├¬ w Dolinie Waksmundzkiej (pojedyncze okazy), w Dolinie Bia┬│ego, w Dolinie Ko┬Âcieliskiej w rejonie Polany Pisanej, w Dolinie Chocho┬│owskiej w rejonie Siwia├▒skich Turni oraz (nieliczne) w Stanikowym ┬»lebie. Stosunkowo bogate stanowisko tej ro┬Âliny znajduje si├¬ na brzegach Ma┬│o┬│┬▒ckiego Potoku w rejonie Siwarnego, ju┬┐ poza granicami Tatrza├▒skiego Parku Narodowego, a tak┬┐e nad Cich┬▒ Wod┬▒ pod Karpiel├│wk┬▒.

Biblioghrafia:

W│aÂciwoÂci

Budowa kwiatka : Korona promienista

Budowa kwiatka : Korona zros┬│op┬│atkowa

Typ Kwiatostanu : Baldaszek

Stopie˝ z│o┐enia liÂcia : Prosty

Stopie˝ z│o┐enia liÂcia : D┬│oniastoz┬│o┬┐ony

Typy ulistnienia : Zebrane w ró¿yczkê

WielkoŠ wciŕcia blaszki : Klapowana

Ogonek liÂcia : Na ogonku

Kolor : Fioletowy

Kolor : R├│┬┐owy

Kolor : Wielokolorowy

Okres kwitnienia

Maj Czerwiec Lipiec

Gatunek pod ochron▒

Gatunek zagro┐ony

Gatunek leczniczy

RoÂlina zimuj▒ca

RoÂlina skalna

RoÂlina uprawiana

-
RODZINA Ericaceae (wrzosowate) -iloŠ 16
Calluna vulgaris(Wrzos zwyczajny), Ledum palustr(Bagno zwyczajne), Vaccinium myrtillus(Bor├│wka czarna ), Vaccinium vitis-idaea(Bor├│wka brusznica ), Vaccinium uliginosum(Bor├│wka bagienna), Pyrola rotundifolia(Gruszyczka okr┬▒g┬│olistna), Monotropa hypopitys(Korzeni├│wka pospolita), Empetrum nigrum(Ba┬┐yna czarna), Chamaedaphne calyculata(Chamedafne p├│┬│nocna), Oxycoccus palustris(┬»urawina b┬│otna), Cortusa matthioli(Zarzyczka g├│rska), Erica tetralix(Wrzosiec bagienny┬á), Calluna vulgaris(Wrzos zwyczajny┬á ), Polemonium caeruleum(Wielosi┬│ b┬│├¬kitny), Soldanella carpatica(Urdzik karpacki), Lysimachia thyrsiflora(Toje┬Â├Ž bukietowa),

Liczba komentarzy 0

Dodaj komentarz.



Zdjŕcia



RODZINA Ericaceae (wrzosowate) -iloŠ 16
Calluna vulgaris(Wrzos zwyczajny),
Ledum palustr(Bagno zwyczajne),
Vaccinium myrtillus(Bor├│wka czarna ),
Vaccinium vitis-idaea(Bor├│wka brusznica ),
Vaccinium uliginosum(Bor├│wka bagienna),
Pyrola rotundifolia(Gruszyczka okr┬▒g┬│olistna),
Monotropa hypopitys(Korzeni├│wka pospolita),
Empetrum nigrum(Ba┬┐yna czarna),
Chamaedaphne calyculata(Chamedafne p├│┬│nocna),
Oxycoccus palustris(¯urawina b³otna),
Cortusa matthioli(Zarzyczka g├│rska),
Erica tetralix(Wrzosiec bagienny ),
Calluna vulgaris(Wrzos zwyczajny  ),
Polemonium caeruleum(Wielosi³ b³êkitny),
Soldanella carpatica(Urdzik karpacki),
Lysimachia thyrsiflora(Toje┬Â├Ž bukietowa),