Ustawienia|

WyÂwietlaj zdjŕcia:

WyŁwietlaj zdjŕcia w zak│adce systematyka:

WyÂwietlaj systematyka:

WyÂwietlaj statystyki:

WyÂwietlaj filmiki Youtube:


WyÂwietlaj w│aÂciwoÂci roÂliny:

-budowa kwiatka:
-p│atki kwiatka:
-typ kwiatostanu:
-stopie˝ zlo┐enia liÂcia:
-typ ulistnienia:
-wygl▒d blaszki liÂcia:
-kszta│t blaszki liÂcia:
-unerwienie blaszki liŁcia:
-wielkoŠ wciŕcia blaszki:
-│odyga przekrˇj:
-ogonek liÂcia:
-prŕciki:
-kolor:
-okres kwitnienia:

WyÂwietlaj Opis roÂliny:

-nazewnictwo:
-morfologia:
-biologia i ekologia:
-zastosowanie:
-zmiennoŠ:
-zagro┐enia i ochrona:
-zasiŕg wystepowania:
-ciekawostki:
-inne:
-przypisy:
-bibliografia:

Panel

Osˇb online:1
WyÂwietlaj: zdjŕcia: |systematykŕ: |filmiki youtube: |w│aÂciwoÂci roÂlin: |Opis roÂlin:
S┬│onecznik bulwiasty(( úac: Helianthus tuberosus)
-
Listopad Pa┬╝dziernik Wrzesie├▒ Sierpie├▒
-
Avatar


Autor : Pacyfka99
2012-11-15
Autor : Pacyfka99 2012-11-15

Domena eukarionty
Królestwo ro├ůÔÇ║liny
Klad ro├ůÔÇ║liny naczyniowe
Klad ro├ůÔÇ║liny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rz├äÔÇŽd astrowce
Rodzina astrowate
Podrodzina Asteroideae
Rodzaj s├ůÔÇÜonecznik
Gatunek s├ůÔÇÜonecznik bulwiasty

Nazewnictwo

S┬│onecznik bulwiasty, topinambur, bulwa, bulwy[a] (Helianthus tuberosus L.) – gatunek ro┬Âliny z rodziny astrowatych, pochodz┬▒cy z Ameryki P├│┬│nocnej. Zosta┬│ rozpowszechniony na r├│┬┐nych kontynentach jako ro┬Âlina jadalna, pastewna i ozdobna. Gatunek jest ceniony ze wzgl├¬du na du┬┐y potencja┬│ produkcyjny biomasy zielonej oraz jadalnych bulw. Bulwy o oryginalnym smaku s┬▒ warto┬Âciowym warzywem, zw┬│aszcza w diecie cukrzycowej. Poszczeg├│lne cz├¬┬Âci ro┬Âliny znajduj┬▒ wielorakie zastosowania, a rozw├│j technologii pozwala na coraz lepsze wykorzystanie uzyskiwanych plon├│w. W ostatnich latach gatunek ten przykuwa uwag├¬ naukowc├│w jako ro┬Âlina u┬┐ytkowa o potencjalnie du┬┐ym znaczeniu. Cechuje si├¬ niewielkimi wymaganiami, ro┬Ânie w bardzo r├│┬┐nych warunkach. Ze wzgl├¬du na ┬│atwo┬Â├Ž, z jak┬▒ odrasta z organ├│w podziemnych, skutecznie si├¬ rozprzestrzenia i dziczeje z upraw. W wielu obszarach jest z tego powodu uci┬▒┬┐liwym gatunkiem inwazyjnym.

Morfologia:

Cz├¬┬Â├Ž podziemna
Ro┬Âlina poza cienkimi, w┬│├│knistymi korzeniami wytwarza sznurkowate, bia┬│awe roz┬│ogi podziemne osi┬▒gaj┬▒ce maksymalnie do nieco ponad 1,2 m d┬│ugo┬Âci. Na ich ko├▒cach powstaj┬▒ podziemne bulwy p├¬dowe. Maj┬▒ one kszta┬│t elipsoidalny lub gruszkowaty. Jedna ro┬Âlina wytwarza do kilkudziesi├¬ciu bulw o r├│┬┐nej wielko┬Âci – ich grubo┬Â├Ž wynosi od 3 do 6 cm a d┬│ugo┬Â├Ž do ok. 7–10 cm.
£odyga
Wzniesiona, prosta, osi┬▒ga wysoko┬Â├Ž od 1 m (rzadko od 0,4 m) do 2 m (rzadko do 3 m). Przekr├│j ma prawie okr┬▒g┬│y, jest pod┬│u┬┐nie bruzdowana, cz├¬sto czerwono nabieg┬│a, a poza tym ca┬│a szorstko, bia┬│awo ow┬│osiona. Sztywne, zagi├¬te i nier├│wnej d┬│ugo┬Âci w┬│oski s┬▒ g├¬ste, zw┬│aszcza w g├│rnej cz├¬┬Âci p├¬du.
Li┬Âcie
Ulistnienie jest naprzeciwleg┬│e z wyj┬▒tkiem najwy┬┐szej cz├¬┬Âci p├¬du, gdzie li┬Âcie wyrastaj┬▒ skr├¬tolegle. Blaszka li┬Âciowa osi┬▒ga d┬│ugo┬Â├Ž 10–23 cm i szeroko┬Â├Ž 7–15 cm. Ma kszta┬│t jajowaty lub lancetowaty, na szczycie jest zaostrzona. U nasady si├¬ zw├¬┬┐a lub jest uci├¬ta, ale tu┬┐ przy ogonku zbiega klinowato, w┬▒sko oskrzydlaj┬▒c ogonek. Brzeg blaszki li┬Âciowej jest grubo pi┬│kowany. Szorstko ow┬│osione z obu stron li┬Âcie s┬▒ od spodu ja┬Âniejsze i tu te┬┐ znajduj┬▒ si├¬ siedz┬▒ce, po┬│yskuj┬▒ce gruczo┬│ki. Poza ┬┐y┬│k┬▒ g┬│├│wn┬▒ wyr├│┬┐niaj┬▒ si├¬ grubo┬Âci┬▒ dwa dolne nerwy boczne.
Kwiaty
Zebrane s┬▒ w koszyczki powstaj┬▒ce w liczbie od 3 do 15 na ro┬Âlinie, na szypu┬│ach o d┬│ugo┬Âci 1–15 cm. Zewn├¬trzne kwiaty w koszyczku, to p┬│onne, ┬┐├│┬│te kwiaty j├¬zyczkowe o d┬│ugo┬Âci 2,5-4,5 cm. Jest ich zwykle niewiele ponad 10. Wewn┬▒trz koszyczka znajduj┬▒ si├¬ drobne, p┬│odne kwiaty rurkowe z ciemno┬┐├│┬│tymi ┬│atkami. Pi├¬├Ž pr├¬cik├│w zro┬Âni├¬tych jest ciemnobr┬▒zowymi pylnikami w rurk├¬. Kielich przekszta┬│cony w pappus w postaci 2 o┬Âcistych, szybko odpadaj┬▒cych ┬│usek o d┬│ugo┬Âci 2–3 mm. Koszyczek okryty jest ciemnozielonymi lub prawie czarnymi, lu┬╝no odstaj┬▒cymi, mniej wi├¬cej r├│wnej d┬│ugo┬Âci lancetowatymi listkami okrywy, kt├│rych jest 22–35. Listki te na ko├▒cach wyci┬▒gni├¬te s┬▒ w d┬│ugi ko├▒czyk. ┬Žrednica tarczy koszyczka, czyli bez kwiat├│w j├¬zyczkowatych i okrywy, wynosi 1,5 do 2,5 cm.
Owoc
Nie┬│upka o d┬│ugo┬Âci 5–7 mm, naga lub na brzegach ow┬│osiona

Biologia i ekologia:

S┬│onecznik bulwiasty jest bylin┬▒ (geofitem), uprawian┬▒ zwykle jako ro┬Âlina jednoroczna. W wyniku kie┬│kowania powstaje siewka z lejkowato z┬│┬▒czonymi u nasady dwoma li┬Âcieniami. Nast├¬pne li┬Âcie m┬│odociane s┬▒ eliptyczne, ciemnozielone i pokryte sztywnymi w┬│oskami. Kolejne li┬Âcie w┬│a┬Âciwe maj┬▒ dopiero kszta┬│t typowy dla gatunku. Je┬Âli ro┬Âlina rozmna┬┐ana jest wegetatywnie (w Europie wy┬│┬▒cznie), to p├¬dy wybijaj┬▒ z bulw w ci┬▒gu 10-17 dni po posadzeniu, o ile temperatura przekracza 7┬░C. W miar├¬ up┬│ywu sezonu wegetacyjnego ┬│odyga stopniowo drewnieje. Kwitnienie przypada na okres od lipca do listopada, przy czym trwa 1,5 miesi┬▒ca. Przedpr┬▒tne kwiaty pozbawione s┬▒ zapachu lub pachn┬▒ s┬│abo. S┬▒ owadopylne, odwiedzaj┬▒ je bardzo r├│┬┐ne owady, najcz├¬┬Âciej pszczo┬│y i motyle. Rzadko dochodzi do samozapylenia. Poza zasi├¬giem naturalnym i po┬│udniow┬▒ Afryk┬▒ nie zawsze dochodzi do kwitnienia, kt├│rego warunkiem jest d┬│ugie i ciep┬│e lato oraz d┬│ugi dzie├▒. Owoce pozbawione puchu roznoszone s┬▒ przez ptaki i wod├¬. Dzieje si├¬ tak g┬│├│wnie w obszarze zasi├¬gu pierwotnego, bowiem w miejscach introdukcji, w tym w Europie ┬Žrodkowej, nasiona zwykle nie dojrzewaj┬▒. Wsz├¬dzie ro┬Âlina rozmna┬┐a si├¬ skutecznie za pomoc┬▒ podziemnych bulw p├¬dowych, kt├│re mog┬▒ by├Ž rozprzestrzeniane przez wod├¬ i zwierz├¬ta. Znamienna jest te┬┐ du┬┐a zdolno┬Â├Ž do regeneracji ro┬Âlin odrastaj┬▒cych z fragment├│w nie tylko bulw, ale tak┬┐e k┬│┬▒czy i p├¬d├│w nadziemnych. Raz posadzone ro┬Âliny odrastaj┬▒ w latach kolejnych przez co najmniej 20 lat. Po kwitnieniu ro┬Âliny transportuj┬▒ substancje od┬┐ywcze z p├¬d├│w do bulw. Po pierwszych mrozach li┬Âcie czerniej┬▒, zasychaj┬▒ i odpadaj┬▒, p├¬dy nadziemne za┬ zamieraj┬▒.

Zastosowanie:

┬úodygi i li┬Âcie topinaburu wykorzystuje si├¬ jako pasz├¬ dla zwierz┬▒t.

Topinambur mo┬┐na je┬Â├Ž na surowo w postaci dodatku do surówki albo sa┬│atki, przyrz┬▒dzi├Ž z niego puree z dodatkiem mas┬│a i ┬Âmietany, ugotowa├Ž zup├¬ krem.

Bulwy topinambura polecane s┬▒ w diecie diabetyków, bo zawieraj┬▒ inulin├¬ bezpieczn┬▒ dla cukrzyków.

W aptekach mo┬┐na spotka├Ž suplementy diety na bazie topinamburu, które maj┬▒ dobroczynne dzia┬│anie dla organizmu. Zalecane s┬▒ w profilaktyce cukrzycy, chorób serca i naczy├▒, nowotworów i chorób nerek. Wzmacniaj┬▒ tak┬┐e uk┬│ad odporno┬Âciowy i pomagaj┬▒ w stanach przewlek┬│ego zm├¬czenia.

W Polsce z topinamburu produkowany jest lek dla cukrzyków o nazwie Topinulin.

Zasiŕg wystŕpowania:

Rodzimym obszarem jego wyst├¬powania jest Ameryka P├│┬│nocna, przy czym – ze wzgl├¬du na jego wsp├│┬│czesne szerokie rozpowszechnienie – trudno wskaza├Ž zasi├¬g pierwotny. W okresie prekolumbijskim by┬│ wykorzystywany i uprawiany przez Indian w p├│┬│nocno-wschodniej cz├¬┬Âci kontynentu[6]. W stanie dzikim ro┬Ânie w Kanadzie od Saskatchewan do Ontario, si├¬gaj┬▒c na po┬│udniu po stany Arkansas, Georgia i Tennessee.

Do Europy gatunek ten trafi┬│ na pocz┬▒tku XVII wieku, kiedy to do Francji przywi├│z┬│ go Samuel de Champlain. W Anglii by┬│ obecny ju┬┐ w 1617 roku. Na ziemiach polskich uprawiany jest od 1730. Dalej na wschodzie, w Rosji, znalaz┬│ si├¬ dopiero w drugiej po┬│owie XIX wieku. Wcze┬Âniej trafi┬│ do Indii. Jako uciekinier z upraw topinambur rozprzestrzenia si├¬ od oko┬│o po┬│owy XX wieku. Obecnie ro┬Ânie dziko niemal w ca┬│ej Europie, na Azorach, w Ameryce ┬Žrodkowej i Po┬│udniowej, w Nowej Zelandii, Japonii, p├│┬│nocnych Chinach i Iranie. Uprawiany jest na obu p├│┬│kulach, poza klimatem umiarkowanym tak┬┐e w tropikach. Na r├│┬┐nych obszarach poza zasi├¬giem pierwotnym uznawany jest za gatunek inwazyjny, w zwi┬▒zku z czym postuluje si├¬ i realizuje dzia┬│ania ograniczaj┬▒ce jego rozprzestrzenianie i kontroluje jego zasoby.

W Polsce, jako kenofit jest ju¿ rozpowszechniony na ca³ym ni¿u i w ni¿szych po³o¿eniach górskich. Stanowi zagro¿enie dla gatunków rodzimych i postuluje siê zaniechanie jego uprawy na obszarach chronionych, w pobli¿u wód i lasów, w miejscach przyrodniczo cennych.

W Ameryce P├│┬│nocnej na naturalnych stanowiskach ro┬Ânie na ┬Ârednio wilgotnych i wilgotnych czarnoziemach, zwykle na brzegach w├│d i las├│w, a poza tym na terenach ruderalnych – przydro┬┐ach, nieu┬┐ytkach, obrze┬┐ach p├│l, g┬│├│wnie na terenach nizinnych, si├¬gaj┬▒c w wy┬┐szych po┬│o┬┐eniach po ok. 1000 m n.p.m. W Europie ┬Žrodkowej wyst├¬puje na podobnych siedliskach – licznie przede wszystkim na glebach wilgotnych – zw┬│aszcza nad brzegami rzek. Poza tym tak┬┐e jako ro┬Âlina ruderalna na przydro┬┐ach, nasypach, nieu┬┐ytkach, wysypiskach odpad├│w, na przychaciach. Rozwija si├¬ w r├│┬┐nych warunkach siedliskowych – dobrze ro┬Ânie zar├│wno na glebach ┬┐yznych, jak i piaszczystych. ┬Čle ro┬Ânie na glebach kwa┬Ânych i w miejscach, gdzie w okresie zimowym stagnuje woda. W czasie suszy li┬Âcie wi├¬dn┬▒, lecz ro┬Âliny szybko odzyskuj┬▒ dobr┬▒ kondycj├¬ po opadach. Podczas ciep┬│ego i s┬│onecznego okresu wegetacyjnego silniej rosn┬▒ bulwy, z kolei podczas ch┬│odniejszych warunk├│w klimatycznych silniej rozwija si├¬ masa zielona ro┬Âlin.

W Polsce gatunek rozpowszechniony jest na nizinach, w Karpatach podawany by┬│ z Gorc├│w z wysoko┬Âci 420 m n.p.m. W strefie tropikalnej ro┬Ânie w wy┬┐szych po┬│o┬┐eniach, np. w Indiach uprawiany jest z powodzeniem na wysoko┬Âciach 1200 m n.p.m., w Nepalu nawet na 2300 m n.p.m.

W│aÂciwoÂci

Budowa kwiatka : Korona k├│┬│kowa

Budowa kwiatka : Kwiaty brze┬┐ne j├¬zyczkowate. Kwiaty ┬Ârodkowe rurkowate

Typ Kwiatostanu : Koszyczek

Stopie˝ z│o┐enia liÂcia : Prosty

Typy ulistnienia : Naprzemianleg┬│e

Typy ulistnienia : Naprzeciwleg┬│e

Wygl▒d blaszki liÂcia : Pi┬│kowany

Kszta│t blaszki liÂcia : Lancetowate

Kszta│t blaszki liÂcia : Jajowate

Ogonek liÂcia : Na ogonku

Kolor : ¯ó³ty

Okres kwitnienia

Listopad Pa┬╝dziernik Wrzesie├▒ Sierpie├▒

Gatunek jadalny

Gatunek leczniczy

RoÂlina uprawiana

Kenofit

Geofit

-
PODRODZINA Asteroideae (astrowe [rurkokwiatowe]) -iloŠ 63
Achillea millefolium(Krwawnik pospolity), Bellis perennnis(Stokrotka pospolita), Aster amellus(Aster gaw├¬dka), Artemisia vulgaris(Bylica pospolita), Picris hieracioides(Goryczel jastrz├¬bcowaty), Arctium lappa(┬úopian wi├¬kszy), Arctium tomentosum(┬úopian paj├¬czynowaty), Solidago canadiensis(Naw┬│o├Ž kanadyjska), Solidago gigantea(Naw┬│o├Ž olbrzymia(p├│┬╝na)), bifidum(Jastrz├¬biec siny), Sonchus oleraceus(Mlecz zwyczajny), Senecio vulgaris(Starzec zwyczajny), Solidago virgaurea(Naw┬│o├Ž pospolita), Tussilago farfara(Podbia┬│ pospolity), Erigeron canadensis(Przymiotno kanadyjskie (Konyza kanadyjska)), Lycopsis arvensis(Krzywoszyj polny), Matricaria inodora(Maruna bezwonna), Matricaria chamomilla(Rumianek pospolity), Galinsoga parviflora cav.(┬»├│┬│tlica drobnokwiatowa), Centaurea cyanus(Chaber b┬│awatek), Cirsium arvense(Ostro┬┐e├▒ polny), Anthemis arvensis(Rumian polny), Centaurea rhenana(Chaber nadre├▒ski), Carduus acanthoides(Oset nastroszony), Cirsium vulgare(Ostro┬┐e├▒ lancetowaty), Eupatorium cannabinum(Sadziec konopiasty), Centaurea jacea(Chaber ┬│┬▒kowy), Centaurea scabiosa(Chaber driakiewnik), Galinsoga ciliata(┬»├│┬│tlica ow┬│osiona), Hieracium umbellatum(Jastrz├¬biec baldaszkowaty), Tragopogon pratensis(Kozibr├│d ┬│┬▒kowy), Lapsana communis(┬úoczyga pospolita), Inula britannica(Oman ┬│┬▒kowy), Mycelis muralis(Sa┬│atnik le┬Âny), Senecio jacobaea(Starzec jakubek), Senecio vernalis(Starzec wiosenny), Chamomilla suaveolens (Matricaria discoidea)(Rumianek bezpromieniowy), Helichrysum arenarium(Kocanki piaskowe), Arnica montana(Arnika g├│rska, kupalnik g├│rski), Ambrosia psilostachya(Ambrozja zachodnia ), Tanacetum vulgare(Wrotycz pospolity), Calendula officinalis(Nagietek lekarski), Petasites albus(Lepi├¬┬┐nik bia┬│y), Artemisia absinthium(Bylica pio┬│un), Erigeron ramosus Walters(Przymiotno ga┬│├¬ziaste), Helianthus tuberosus(S┬│onecznik bulwiasty), Artemisia campestris(Bylica polna), Carlina acaulis(Dziewi├¬├Žsi┬│ bez┬│odygowy), Carlina onopordifolia(Dziewi├¬├Žsi┬│ pop┬│ocholistny), Leucanthemum waldsteinii(Jastrun okr┬▒g┬│olistny), Achillea ptarmica(Krwawnik kichawiec), Echinops sphaerocephalus(Przegorzan kulisty), Artemisia annua(Bylica roczna), Scorzonera purpurea(W├¬┬┐ymord stepowy), Antennaria dioica (Ukwap dwupienny), Bidens tripartita(Uczep tr├│jlistkowy), Leontopodium alpinum(Szarotka alpejska), Gnaphalium sylvaticum(Szarota le┬Âna), Gnaphalium uliginosum(Szarota b┬│otna), Senecio fuchsi(Starzec Fuchsa), Helianthus annuus(S┬│onecznik zwyczajny), Serratula tinctoria(Sierpik barwierski), Aposeris foetida(Sa┬│atnica le┬Âna),

Liczba komentarzy 0

Dodaj komentarz.




Topinambur - Genialna ro├ůÔÇ║lina na przestrze├ůÔÇ× ├ů┬╝yciow├äÔÇŽ, w├ůÔÇÜasny ogr├â┬│d, dzia├ůÔÇÜk├äÔäó
Zdjŕcia



PODRODZINA Asteroideae (astrowe [rurkokwiatowe]) -iloŠ 63
Achillea millefolium(Krwawnik pospolity),
Bellis perennnis(Stokrotka pospolita),
Aster amellus(Aster gawêdka),
Artemisia vulgaris(Bylica pospolita),
Picris hieracioides(Goryczel jastrzêbcowaty),
Arctium lappa(£opian wiêkszy),
Arctium tomentosum(£opian pajêczynowaty),
Solidago canadiensis(Naw┬│o├Ž kanadyjska),
Solidago gigantea(Naw┬│o├Ž olbrzymia(p├│┬╝na)),
bifidum(Jastrzêbiec siny),
Sonchus oleraceus(Mlecz zwyczajny),
Senecio vulgaris(Starzec zwyczajny),
Solidago virgaurea(Naw┬│o├Ž pospolita),
Tussilago farfara(Podbia┬│ pospolity),
Erigeron canadensis(Przymiotno kanadyjskie (Konyza kanadyjska)),
Lycopsis arvensis(Krzywoszyj polny),
Matricaria inodora(Maruna bezwonna),
Matricaria chamomilla(Rumianek pospolity),
Galinsoga parviflora cav.(¯ó³tlica drobnokwiatowa),
Centaurea cyanus(Chaber b┬│awatek),
Cirsium arvense(Ostro┬┐e├▒ polny),
Anthemis arvensis(Rumian polny),
Centaurea rhenana(Chaber nadre├▒ski),
Carduus acanthoides(Oset nastroszony),
Cirsium vulgare(Ostro┬┐e├▒ lancetowaty),
Eupatorium cannabinum(Sadziec konopiasty),
Centaurea jacea(Chaber ┬│┬▒kowy),
Centaurea scabiosa(Chaber driakiewnik),
Galinsoga ciliata(¯ó³tlica ow³osiona),
Hieracium umbellatum(Jastrzêbiec baldaszkowaty),
Tragopogon pratensis(Kozibr├│d ┬│┬▒kowy),
Lapsana communis(£oczyga pospolita),
Inula britannica(Oman ┬│┬▒kowy),
Mycelis muralis(Sa┬│atnik le┬Âny),
Senecio jacobaea(Starzec jakubek),
Senecio vernalis(Starzec wiosenny),
Chamomilla suaveolens (Matricaria discoidea)(Rumianek bezpromieniowy),
Helichrysum arenarium(Kocanki piaskowe),
Arnica montana(Arnika g├│rska, kupalnik g├│rski),
Ambrosia psilostachya(Ambrozja zachodnia ),
Tanacetum vulgare(Wrotycz pospolity),
Calendula officinalis(Nagietek lekarski),
Petasites albus(Lepiê¿nik bia³y),
Artemisia absinthium(Bylica pio┬│un),
Erigeron ramosus Walters(Przymiotno ga³êziaste),
Helianthus tuberosus(S┬│onecznik bulwiasty),
Artemisia campestris(Bylica polna),
Carlina acaulis(Dziewi├¬├Žsi┬│ bez┬│odygowy),
Carlina onopordifolia(Dziewi├¬├Žsi┬│ pop┬│ocholistny),
Leucanthemum waldsteinii(Jastrun okr┬▒g┬│olistny),
Achillea ptarmica(Krwawnik kichawiec),
Echinops sphaerocephalus(Przegorzan kulisty),
Artemisia annua(Bylica roczna),
Scorzonera purpurea(Wê¿ymord stepowy),
Antennaria dioica (Ukwap dwupienny),
Bidens tripartita(Uczep tr├│jlistkowy),
Leontopodium alpinum(Szarotka alpejska),
Gnaphalium sylvaticum(Szarota le┬Âna),
Gnaphalium uliginosum(Szarota b┬│otna),
Senecio fuchsi(Starzec Fuchsa),
Helianthus annuus(S┬│onecznik zwyczajny),
Serratula tinctoria(Sierpik barwierski),
Aposeris foetida(Sa┬│atnica le┬Âna),