Ustawienia|

WyÂwietlaj zdjŕcia:

WyŁwietlaj zdjŕcia w zak│adce systematyka:

WyÂwietlaj systematyka:

WyÂwietlaj statystyki:

WyÂwietlaj filmiki Youtube:


WyÂwietlaj w│aÂciwoÂci roÂliny:

-budowa kwiatka:
-p│atki kwiatka:
-typ kwiatostanu:
-stopie˝ zlo┐enia liÂcia:
-typ ulistnienia:
-wygl▒d blaszki liÂcia:
-kszta│t blaszki liÂcia:
-unerwienie blaszki liŁcia:
-wielkoŠ wciŕcia blaszki:
-│odyga przekrˇj:
-ogonek liÂcia:
-prŕciki:
-kolor:
-okres kwitnienia:

WyÂwietlaj Opis roÂliny:

-nazewnictwo:
-morfologia:
-biologia i ekologia:
-zastosowanie:
-zmiennoŠ:
-zagro┐enia i ochrona:
-zasiŕg wystepowania:
-ciekawostki:
-inne:
-przypisy:
-bibliografia:

Panel

Osˇb online:2
WyÂwietlaj: zdjŕcia: |systematykŕ: |filmiki youtube: |w│aÂciwoÂci roÂlin: |Opis roÂlin:
Centuria pospolita (Ang: Common centaury and European centaury, (Du: Echtes Tausendg├╝ldenkraut, úac: Centaurium erythraea)
-
Pa┬╝dziernik Wrzesie├▒ Sierpie├▒ Lipiec
-

Czy wiesz ┐e?.

-Ro┬Âlin├¬ u┬┐ywa si├¬ do aromatyzowania i produkcji gorzkich wódek i likierów.
Avatar


Autor : Pacyfka99
2012-06-13
Autor : Pacyfka99 2012-06-13

Ju┐ wkrˇtce

Nazewnictwo

Centuria pospolita, centuria zwyczajna, tysi┬▒cznik (Centaurium erythraea Rafn) – gatunek ro┬Âliny z rodziny goryczkowatych.



Polska nazwa centuria wywodzi si├¬ od legendy, wed┬│ug której centaur Chiron wyleczy┬│ swoje rany zadane mu przez Herkulesa w┬│a┬Ânie t┬▒ ro┬Âlin┬▒. Wed┬│ug innych ┬╝róde┬│ nazwa ro┬Âliny jest t┬│umaczeniem s┬│ów centum aurum oznaczaj┬▒cych 100 sztuk z┬│ota. Mia┬│oby to oznacza├Ž, jak wielk┬▒ warto┬Â├Ž dawniej przypisywano tej ro┬Âlinie. Niektórzy wywodz┬▒ nazw├¬ od ┬│aci├▒skiego s┬│owa centum, ale oznacza ono nie tysi┬▒c, lecz sto, nie wydaje si├¬ wi├¬c to prawid┬│owe, gdy┬┐ w Polsce dla tej ro┬Âliny u┬┐ywana by┬│a nazwa tysi┬▒cznik.

Morfologia:

£odyga
Tworzy wzniesion┬▒ prost┬▒ ┬│odyg├¬ dorastaj┬▒c┬▒ do 50 cm wysoko┬Âci z rzadka s┬│abo rozga┬│├¬ziaj┬▒c┬▒ si├¬ u wierzcho┬│ka. U g├│ry jest 4-kanciasta.
Li┬Âcie
Ulistnienie nakrzy┬┐leg┬│e. Li┬Âcie ma dwojakie. Dolne, tworz┬▒ce r├│┬┐yczk├¬, s┬▒ jajowate, g├│rne, ┬│odygowe za┬ siedz┬▒ce o kszta┬│cie pod┬│ugowatojajowatym. ┬úodygowe li┬Âcie s┬▒ 3-5-nerwowe i zaostrzone (przynajmniej g├│rne).
Kwiaty
R├│┬┐owe kwiaty skupione po kilka w p├¬czkach w szczytowe g├¬ste podbaldachy. W ka┬┐dym podbaldachu s┬▒ 2 podkwiatki. Korona kwiatu jest talerzykowata, a jej ┬│atki maj┬▒ przynajmniej 5 mm d┬│ugo┬Âci. Kielich ma d┬│ugo┬Â├Ž do 0,75 d┬│ugo┬Âci rurki korony.
Owoc
Walcowata, ┬┐├│┬│ta torebka o d┬│ugo┬Âci ok. 1 cm. Otwiera si├¬ dwoma klapami i zawiera liczne, czarne nasiona.

Biologia i ekologia:

Ro┬Âlina jednoroczna lub dwuletnia, hemikryptofit. Kwitnie od lipca do pa┬╝dziernika, zapylana jest przez owady, kt├│re zbieraj┬▒ z niej py┬│ek (ro┬Âlina nie wydziela nektaru). Ro┬Ânie na ┬│┬▒kach, miedzach, widnych polanach i nas┬│onecznionych stokach wzg├│rz. W klasyfikacji zbiorowisk ro┬Âlinnych gatunek charakterystyczny dla Cl. Epilobietea angustifolii. Ca┬│a ro┬Âlina jest w smaku wybitnie gorzka.

Zastosowanie:

Ro┬Âlina lecznicza
Surowiec: ziele. Zawiera m.in.: substancje gorzkie (gencjopykryna, erytauryna, amarogentyna), alkaloid gencjanin├¬, flawonoidy, kwasy organiczne, olejki eteryczne, sole mineralne (du┬┐a zawarto┬Â├Ž magnezu).
Dzia┬│anie i zastosowanie: ze wzgl├¬du na du┬┐┬▒ zawarto┬Â├Ž goryczy, ziele centurii pobudza wytwarzanie sok├│w trawiennych ┬┐o┬│┬▒dka i ┬┐├│┬│ci. Znajduje zastosowanie w leczeniu zaburze├▒ trawienia: brak apetytu, niedokwasota, b├│le i wzd├¬cia brzucha, odbijanie si├¬, upo┬Âledzone wydzielanie ┬┐├│┬│ci. U┬┐ywa si├¬ w postaci naparu (1 ┬│y┬┐eczka ziela na 1 szklank├¬, dziennie 1-2 ┬│y┬┐ki przed jedzeniem i bez cukru). Wi├¬ksze ilo┬Âci ziela powoduj┬▒ szkodliwe dzia┬│anie uboczne, z tego te┬┐ wzgl├¬du zazwyczaj centuria jest u┬┐ywana w mieszance z innymi zio┬│ami.
W ┬Âredniowieczu centuria by┬│a jednym ze sk┬│adnik├│w s┬│ynnej mieszanki leczniczej – teriaku, sk┬│adaj┬▒cego si├¬ z kilkudziesi├¬ciu zi├│┬│ i u┬┐ywanego jako odtrutka na wszelkiego rodzaju schorzenia.
U┬┐ywana jest tak┬┐e do aromatyzowania gorzkich w├│dek, nalewek i niekt├│rych win (wermuty). Receptura r├│┬┐nego rodzaju win i nalewek z dodatkiem centurii jest dobrze opracowana i sprawdzona, gdy┬┐ jest w u┬┐yciu ju┬┐ od ┬Âredniowiecza.
Ro┬Âlina kosmetyczna. U┬┐ywa si├¬ jej do produkcji kosmetyk├│w dla cery wra┬┐liwej i zwiotcza┬│ej. Jest te┬┐ jednym ze sk┬│adnik├│w p┬│ynu do dezynfekcji sk├│ry i ust.

ZmiennosŠ:

Tworzy miesza├▒ce z: centuri┬▒ nadbrze┬┐n┬▒ i centuri┬▒ nadobn┬▒.

W Polsce wystêpuje podgatunek Centaurium erythraea Rafn subsp. erythraea = C. minus Moench = C. umbellatum Gilib.

Zagro┐enia i ochrona:

Ro┬Âlina obj├¬ta w Polsce ┬Âcis┬│┬▒ ochron┬▒ gatunkow┬▒. Wszystkie gatunki centurii s┬▒ prawnie chronione. Dla potrzeb przemys┬│u farmakologicznego pozyskuje si├¬ j┬▒ z upraw.

Zasiŕg wystŕpowania:

Wyst├¬puje w ca┬│ej niemal Europie, w Afryce P├│┬│nocnej, na Wyspach Kanaryjskich, w Azji Zachodniej i ┬Žrodkowej,na Kaukazie i A┬│taju. W Polsce wyst├¬puje na ca┬│ym terytorium, ale do┬Â├Ž rzadko. Status gatunku we florze Polski: gatunek rodzimy.

Ciekawostki:

-Ro┬Âlin├¬ u┬┐ywa si├¬ do aromatyzowania i produkcji gorzkich wódek i likierów.

Inne:

Biblioghrafia:

W│aÂciwoÂci

Budowa kwiatka : Korona promienista

Budowa kwiatka : Korona zros┬│op┬│atkowa

Typ Kwiatostanu : Grono

Typ Kwiatostanu : Baldachogrono

Stopie˝ z│o┐enia liÂcia : Prosty

Typy ulistnienia : Naprzemianleg┬│e

Typy ulistnienia : Nakrzy┬┐leg┬│e

Typy ulistnienia : Zebrane w ró¿yczkê

Wygl▒d blaszki liÂcia : Ca┬│obrzegi

Kszta│t blaszki liÂcia : R├│wnow┬▒skie

Kszta│t blaszki liÂcia : Lancetowate

Kszta│t blaszki liÂcia : Pod┬│ugowate

Kszta│t blaszki liÂcia : Jajowate

Kszta│t blaszki liÂcia : Odwrotnie jajowate

úodyga przekrˇj : Czterokanciasta

úodyga przekrˇj : Wielo kanciasta

Ogonek liÂcia : Siedz┬▒cy

Kolor : Czerwony

Kolor : R├│┬┐owy

Okres kwitnienia

Pa┬╝dziernik Wrzesie├▒ Sierpie├▒ Lipiec

Gatunek pod ochron▒

Gatunek leczniczy

RoÂlina dwuletnia

RoÂlina jednoroczna

Terofit

Hemikryptofit

-

Liczba komentarzy 0

Dodaj komentarz.



Zdjŕcia


Wspˇlne cechy dla Gentianaceae (goryczkowate)

- Lecznicze
- Korona promista
- Korona zros│op│atkowa
- Blaszki liÂcia lancetowate
- Blaszki liÂcia jajowate
- LiÂcie siedzace
- Stopie˝ zlo┐enia liÂcia prosty
- Wygl▒d blaszki liÂcia ca│obrzegi
- Kolor rˇ┐owy
- Owoce suche, otwieraj▒ce siŕ torebka
- Liczba p│atkˇw piŕŠ


RODZINA Gentianaceae (goryczkowate) -iloŠ 3
Centaurium erythraea(Centuria pospolita),
Gentiana asclepiadea(Goryczka troje┬Âciowa),
Centaurium pulchellum(Centuria nadobna),