Ustawienia|

Wywietlaj zdjcia:

Wywietlaj zdjcia w zakadce systematyka:

Wywietlaj systematyka:

Wywietlaj statystyki:

Wywietlaj filmiki Youtube:


Wywietlaj waciwoci roliny:

-budowa kwiatka:
-patki kwiatka:
-typ kwiatostanu:
-stopie zloenia licia:
-typ ulistnienia:
-wygld blaszki licia:
-ksztat blaszki licia:
-unerwienie blaszki licia:
-wielko wcicia blaszki:
-odyga przekrj:
-ogonek licia:
-prciki:
-kolor:
-okres kwitnienia:

Wywietlaj Opis roliny:

-nazewnictwo:
-morfologia:
-biologia i ekologia:
-zastosowanie:
-zmienno:
-zagroenia i ochrona:
-zasig wystepowania:
-ciekawostki:
-inne:
-przypisy:
-bibliografia:

Panel

Osb online:2
Wywietlaj: zdjcia: |systematyk: |filmiki youtube: |waciwoci rolin: |Opis rolin:
Arcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor (Ang: Garden Angelica, Holy Ghost, Wild Celery, Norwegia, (Du: Arznei-Engelwurz, ac: Angelica archangelica, Archangelica officinalis)
-
-

Czy wiesz e?.

-Opracowano metody mikrorozmna¿ania w hodowli in vitro z p±czków wierzcho³kowych i bocznych ,pobranych z ro¶lin rosn±cych w gruncie lub z siewek.
-wszystkie czêsci ro¶liny silnie pachn±.
-Nazwa ³aciñska pochodzi od s³owa archangelos, które oznacza archanio³ i nawi±zuje do niezwyk³ych w³a¶ciwo¶ci leczniczych tej ro¶liny, które mia³ objawiæ archanio³ Rafa³.
-Od nazwy tej ro¶liny pochodzi wiele geograficznych nazw w Tatrach, np. Dolina Litworowa, Litworowa Prze³êcz, Litworowy Staw G±sienicowy.
-O w³a¶ciwo¶ciach ro¶liny pisa³ ju¿ Syreniusz: Frasuj±cym siê korzeñ na szyjê zawieszony frasunek odpêdza i serce weso³e czyni
Avatar


Autor : Goslawa
2010-11-23
Autor : Goslawa 2010-11-23

Domena: eukarionty
Królestwo: ro¶liny
Klad: ro¶liny naczyniowe
Klad: Euphyllophyta
Klad: ro¶liny nasienne
Klasa: okrytonasienne
Klad: klad astrowych
Rz±d: selerowce
Rodzina: selerowate
Rodzaj: dziêgiel
Gatunek: dziêgiel litwor

Nazewnictwo


Ro¶lina ma wiele nazw zwyczajowych i ludowych: angelika, dziêgiel lekarski, dziêgiel wielki, anielskie ziele, archangielski korzeñ, anielski korzeñ. Jest to gatunek rodzimy. Ro¶lina dwuletnia.


Morfologia:

Pokrój
Okaza³a ro¶lina do 2 m wysoko¶ci (podgatunek nadbrze¿ny osi±ga 3 m), o silnym zapachu.
£odyga
Gruba, naga, bruzdowana, nieow³osiona,  pusta w ¶rodku w miêdzywê¼lach,czêsto purpurowo nabieg³a, gór± rozga³eziona
K³±cze i korzenie
K³±cze krótkie, o grubo¶ci 5cm, pofa³dowane i brunatne. Wyrastaj± z niego cienkie, pod³u¿nie bruzdowane korzenie. K³±cze i korzenie wewn±trz s± bia³e, g±bczaste.
Li¶cie
Du¿e, 3-4-krotnie pierzaste li¶cie osadzone na d³ugich ogonkach.Od do³u maj± rozdête pochwy li¶ciowe. Poszczególne listki s± jajowate, na brzegu nierówno wcinane, ciemnozielone, od spodu sinozielone.
Kwiaty
Drobne, zebrane w du¿e, kuliste baldachy z³o¿one z 20-40 baldaszków, zielonkawo-¿ó³te (u podgatunku typowego) i zielonkawo-bia³e (u podgatunku nadbrze¿nego). Kielich o piêciu niewyra¼nych z±bkach. P³atków korony piêæ, o d³ugo¶ci ok. 1,5 mm. Prêcików piêæ. S³upek dolny, z dwiema szyjkami. Pokryw brak, pokrywki p³askie i równow±skie, o d³ugo¶ci mniej wiêcej takiej, jak baldaszki (u podgatunku nadbrze¿nego szczeciniaste i krótsze).
Owoce
Du¿e roz³upki, sk³adaj±ce siê z 2 p³askich, jasnobr±zowych nie³upek.
K³±cze
Krótki walcowate, z silnie rozwiniêtym systemem korzeniowym 

Biologia i ekologia:

2n=22
Kwitnie od koñca maja do lipca. 

Zastosowanie:

Ro¶lina lecznicza
Surowiec zielarski: korzeñ arcydziêgla – Archangelicae radix (Angelicae radix), barwy czerwono-brunatnej, silnym zapachu. Przetwór: olejek arcydziêglowy – Archangelicae oleum.
Sk³ad chemiczny: olejek eteryczny do 1,5% (felandren, terpeny, pinen), kwas walerianowy, kwas angelikowy, kwas metyloetylooctowy i kwas oksypentadecylowy, seskwiterpeny, kumaryny, flawonoidy, garbniki.
Zbiór i suszenie. Zbiór korzeni prowadzi siê w pa¼dzierniku nastêpnego roku po wysiewie. ¦cina siê najpierw nadziemn± czê¶æ ro¶liny, korzenie wykopuje ostro¿nie, by ich nie okaleczyæ. Korzeñ oczyszcza siê z ziemi, odcina wszelkie czê¶ci zielone i starannie myje. Po osuszeniu przecina siê je wzd³u¿. Suszyæ w suszarni w temperaturze nie wy¿szej ni¿ 35°C.
Dzia³anie. Surowiec pobudza czynno¶ci wydzielnicze, dzia³a rozkurczowo, wiatropêdnie, antyseptycznie, uspokajaj±co. Zwiêksza wydzielanie soków trawiennych, ¶liny a tak¿e moczu i potu. Olejek eteryczny dzia³a rozgrzewaj±co (przez dra¿nienie i powodowanie przekrwienie skóry) i nieznacznie przeciwbólowo. Korzeñ arcydziêgla stosuje siê w stanach skurczowych przewodu pokarmowego, dolegliwo¶ciach trawiennych, braku apetytu i wzdêciach oraz jako ³agodny ¶rodek uspakajaj±cy. Olejek jest wykorzystywany do nacierania przy nerwobólach i bólach reumatycznych.
Dawkowanie: doustnie stosuje siê dobowo 4,5 g surowca lub 1,5-3 g wyci±gu p³ynnego lub 1,5 g nalewki. Zewnêtrznie 10-20 kropli olejku.
Dzia³ania uboczne: ze wzglêdu na zawarto¶æ furanokumaryn surowiec dzia³a fototoksycznie i mo¿e powodowaæ stany zapalne skóry.
Koi nerwy, uspokaja – dzia³a niemal tak skutecznie jak waleriana. Arcydziêgiel stosuje siê przy nerwicy wegetatywnej, stanach depresyjnych i lêkowych, przy urazach powypadkowych, szoku, bezsenno¶ci – jest sk³adnikiem wielu mieszanek uspokajaj±cych (np. nerwosolu) i nasennych. Pomaga przy bólach g³owy, nawet migrenowych.
Ro¶lina jadalna
Wykorzystywany w cukiernictwie do ozdabiania ciast i tortów (sko¶nie pociête fragmenty ³odygi zebrane w maju sma¿one s± w cukrze). Z m³odych ³odyg i grubszych ogonków li¶ciowych mo¿na sporz±dzaæ konfiturê. Tak¿e przy produkcji likierów. Korzeñ arcydziêgla litworu jak równie¿ kandyzowane ³odygi i ogonki li¶ciowe nosz± nazwê an¿elika.
Ro¶lina ozdobna.
Jest uprawiana ze wzglêdu na ³adny pokrój przypominaj±cy palmê, mocn± strukturê i przyjemny zapach

Zmiennos:

W Polsce wystêpuj± dwa podgatunki:
Dziêgiel litwor typowy (arcydziêgiel litwor, arcydziêgiel lekarski, an¿elika) A. archangelica subsp. archangelica (syn. Archangelica officinalis Hoffm.). Wystêpuje w górach, poza nimi uprawiany i dziczej±cy. Ma równow±skie pokrywki d³ugo¶ci baldaszków. Kwiaty zielonkawo¿ó³te. Owoc d³ugo¶ci 6,5 – 8 mm. Osi±ga 2,5 m wysoko¶ci. W klasyfikacji zbiorowisk ro¶linnych gatunek charakterystyczny dla Ass. Aconitetum firmi
Dziêgiel litwor nadbrze¿ny A. archangelica subsp. litoralis (Fr.) Thell. – (syn. Archangelica litoralis Fries. Wystêpuje w pasie nadmorskim i wzd³u¿ brzegów rzek. Ma szczeciniaste pokrywki, ok. 2x krótsze od baldaszków. Kwiaty zielonkawobia³e. Owoc 5-6 mm d³ugo¶ci. Osi±ga 3 m wysoko¶ci. W klasyfikacji zbiorowisk ro¶linnych gatunek charakterystyczny dla Ass. Calystegio-Angelicetum archangelicae litoralis.

Zagroenia i ochrona:

 Ro¶lina objêta ¶cis³± ochron± gatunkow± od 1983, z powodu wykopywania ro¶lin dla pozyskania surowca zielarskiego.

Zasig wystpowania:

Wstêpuje w strefach ch³odnych Europy i Azji w Polsce rzadko, podgatunek typowy ro¶nie w Sudetach i Karpatach, podgatunek nadbrze¿ny wystêpuje w pasie wybrze¿a i dolinach rzek. 
Siedlisko: miejsca wilgotne. Gleby ¿yzne, g³êbokie próchniczne, przepuszczalne czarnoziemy, lessy, mady. Preferuje stanowiska s³oneczne i pó³cienie.Podgatunek typowy ro¶nie na wilgotnych ³±kach na terenach górzystych, tak¿e w zaro¶lach, nad brzegami potoków, jest sk³adnikiem zio³oro¶li wysokogórskich. Podgatunek nadbrze¿ny ro¶nie w zbiorowiskach zio³oro¶li nadrzecznych nad wodami, im bli¿ej morza tym jest liczniejszy.

Ciekawostki:

-Opracowano metody mikrorozmna¿ania w hodowli in vitro z p±czków wierzcho³kowych i bocznych ,pobranych z ro¶lin rosn±cych w gruncie lub z siewek.
-wszystkie czêsci ro¶liny silnie pachn±.
-Nazwa ³aciñska pochodzi od s³owa archangelos, które oznacza archanio³ i nawi±zuje do niezwyk³ych w³a¶ciwo¶ci leczniczych tej ro¶liny, które mia³ objawiæ archanio³ Rafa³.
-Od nazwy tej ro¶liny pochodzi wiele geograficznych nazw w Tatrach, np. Dolina Litworowa, Litworowa Prze³êcz, Litworowy Staw G±sienicowy.
-O w³a¶ciwo¶ciach ro¶liny pisa³ ju¿ Syreniusz: Frasuj±cym siê korzeñ na szyjê zawieszony frasunek odpêdza i serce weso³e czyni

Przypisy:

Biblioghrafia:

Waciwoci

Budowa kwiatka : Korona promienista

Budowa kwiatka : Korona wolnop³atkowa

Typ Kwiatostanu : Baldach z³o¿ony

Stopie zoenia licia : Prosty

Stopie zoenia licia : Z³o¿ony

Stopie zoenia licia : Nieparzystopierzastoz³o¿one

Typy ulistnienia : Naprzemianleg³e

Wygld blaszki licia : Pi³kowany

Ksztat blaszki licia : Lancetowate

Ksztat blaszki licia : Jajowate

Ksztat blaszki licia : Okr±g³e

Unerwienie blaszki licia : Pierzasta

Ogonek licia : Siedz±cy

Ogonek licia : Na ogonku

Prciki : Prêciki wolne

Kolor : Bia³y

Kolor : ¯ó³ty

Kolor : Zielony

Okres kwitnienia

Maj Czerwiec Lipiec

Gatunek pod ochron

Gatunek jadalny

Gatunek leczniczy

Rolina pachnca

Stanowisko soneczne

Stanowisko pcieniste

Rolina dwuletnia

Rolina uprawiana

Kenofit

Hemikryptofit

-
RODZINA Apiaceae (baldaszkowate) -ilo 24
Anthriscus sylvestris(Trybula le¶na), Aegopodium podagraria(Podagrycznik pospolity), Torilis japonica(K³obuczka pospolita), Pastinaca sativa(Pasternak zwyczajny), Sanicula europaea(¯ankiel zwyczajny), Angelica archangelica, Archangelica officinalis(Arcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor), Heracleum mantegazzianum(Barszcz Mantegazziego), Pimpinella saxifraga(Biedrzeniec mniejszy), Angelica sylvestris(Dziêgiel le¶ny), Carum carvi(Kminek zwyczajny), Sium latifolium(Marek szerokolistny), Oenanthe aquatica(Kropid³o wodne), Astrantia major(Jarzmianka wiêksza), Hacquetia epipactis(Cieszynianka wiosenna), Daucus carota(Marchew zwyczajna), Heracleum sphondylium(Barszcz zwyczajny), Foeniculum vulgare(Fenku³ w³oski(koper w³oski)), Peucedanum palustre(Gorysz b³otny), Peucedanum cervaria(Gorysz siny), Silaum silaus(Koniop³och ³±kowy), Pimpinella major(Biedrzeniec wielki), Aethusa cynapium(Blekot pospolity), Caucalis platycarpos (W³óczyd³o polne), Cicuta virosa(Szalej jadowity),

Liczba komentarzy 0

Dodaj komentarz.




Angélique des confiseurs ou Angelica archangelica
Garden Angelica (Angelica Archangelica) - 2012-06-30
Zdjcia


Waciwoci roliny


Dzia³anie depresyjneArcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor
Bieluñ dziêdzierzawa
Dzia³anie uspakajaj±ceBabka ¶rednia
Arcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor
Grzybieñ bia³y
Gorysz pagórkowaty
Chmiel zwyczajny
Fio³ek wonny
Fotouczulaj±ceArcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor
Barszcz zwyczajny
Pobudz wydzielanie ¿ó³ciArcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor
Bieluñ dziêdzierzawa
Czosnek nied¼wiedzi
Pobudza wydzielanie soków ¿o³±dkowychArcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor
Bluszczyk kurdybanek
Chmiel zwyczajny
Czosnek nied¼wiedzi
Bobrek trójlistkowy
Chrzan pospolity
Poprawia trawienieArcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor
Gorysz pagórkowaty
Gorysz b³otny
Goryczka troje¶ciowa
Gorczyca bia³a
Barszcz zwyczajny
Rozkurczaj±co na miê¶nie g³adkie przewodu pokarmowegoArcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor

Zwizki roliny


Alfa-felandrenArcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor
Biedrzeniec mniejszy
Alfa-pinenArcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor
AngelicynaArcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor
Fenelokwas chlorogenowyArcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor
Arnika górska, kupalnik górski
Fenelokwas kawowyArcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor
Arnika górska, kupalnik górski
FuranokumarynyArcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor
Gorysz pagórkowaty
Gorysz b³otny
Barszcz zwyczajny
IzoimperatorynaArcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor
KumarynyArcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor
Makrolakton pentadekanolidArcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor
SeskwiterpenyArcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor
Chmiel zwyczajny
Fio³ek wonny
Brzoza brodawkowata

RODZINA Apiaceae (baldaszkowate) -ilo 24
Anthriscus sylvestris(Trybula le¶na),
Aegopodium podagraria(Podagrycznik pospolity),
Torilis japonica(K³obuczka pospolita),
Pastinaca sativa(Pasternak zwyczajny),
Sanicula europaea(¯ankiel zwyczajny),
Angelica archangelica, Archangelica officinalis(Arcydziêgiel litwor, Dziêgiel litwor),
Heracleum mantegazzianum(Barszcz Mantegazziego),
Pimpinella saxifraga(Biedrzeniec mniejszy),
Angelica sylvestris(Dziêgiel le¶ny),
Carum carvi(Kminek zwyczajny),
Sium latifolium(Marek szerokolistny),
Oenanthe aquatica(Kropid³o wodne),
Astrantia major(Jarzmianka wiêksza),
Hacquetia epipactis(Cieszynianka wiosenna),
Daucus carota(Marchew zwyczajna),
Heracleum sphondylium(Barszcz zwyczajny),
Foeniculum vulgare(Fenku³ w³oski(koper w³oski)),
Peucedanum palustre(Gorysz b³otny),
Peucedanum cervaria(Gorysz siny),
Silaum silaus(Koniop³och ³±kowy),
Pimpinella major(Biedrzeniec wielki),
Aethusa cynapium(Blekot pospolity),
Caucalis platycarpos (W³óczyd³o polne),
Cicuta virosa(Szalej jadowity),