Ustawienia|

WyÂwietlaj zdjŕcia:

WyŁwietlaj zdjŕcia w zak│adce systematyka:

WyÂwietlaj systematyka:

WyÂwietlaj statystyki:

WyÂwietlaj filmiki Youtube:


WyÂwietlaj w│aÂciwoÂci roÂliny:

-budowa kwiatka:
-p│atki kwiatka:
-typ kwiatostanu:
-stopie˝ zlo┐enia liÂcia:
-typ ulistnienia:
-wygl▒d blaszki liÂcia:
-kszta│t blaszki liÂcia:
-unerwienie blaszki liŁcia:
-wielkoŠ wciŕcia blaszki:
-│odyga przekrˇj:
-ogonek liÂcia:
-prŕciki:
-kolor:
-okres kwitnienia:

WyÂwietlaj Opis roÂliny:

-nazewnictwo:
-morfologia:
-biologia i ekologia:
-zastosowanie:
-zmiennoŠ:
-zagro┐enia i ochrona:
-zasiŕg wystepowania:
-ciekawostki:
-inne:
-przypisy:
-bibliografia:

Panel

Osˇb online:1
WyÂwietlaj: zdjŕcia: |systematykŕ: |filmiki youtube: |w│aÂciwoÂci roÂlin: |Opis roÂlin:
Czworolist pospolity (Ang: Herb Paris, True-lover's Knot, (Du: Einbeere, úac: Paris quadrifolia)
-
-

Czy wiesz ┐e?.

-dopatrywano si├¬ w niej upostaciowania mitycznego „S┬▒du Parysa”, 4 li┬Âcie przedstawia├Ž mia┬│y Afrodyt├¬, Aten├¬, Her├¬ i Parysa, jagoda za┬ „z┬│ote jab┬│ko Eris”.
-kwiat nie wytwarza nektaru, jednak du┬┐ym i barwnym s┬│upkiem, który swoim wygl┬▒dem na┬Âladuje kawa┬│ek mi├¬sa, zwabia padlino┬┐erne muchówki, nie zapewnia im ┬┐adnych korzy┬Âci, ale zwabione dokonuj┬▒ jego zapylenia,
-Wszystkie cz├¬┬Âci tej ro┬Âliny s┬▒ truj┬▒ce.
-ro┬Âlin├¬ t┬▒ zwano niegdy┬ tak┬┐e Solarum furiosum i przypisywano jej w┬│a┬Âciwo┬Âci przeciwdzia┬│aniu czarom.
Avatar


Autor : Pacyfka99
2010-04-26
Autor : Pacyfka99 2010-04-26

Domena: eukarionty
Królestwo: ro┬Âliny
Klad: ro┬Âliny naczyniowe
Klad: Euphyllophyta
Klad: ro┬Âliny nasienne
Klasa: okrytonasienne
Klad: jednoli┬Âcienne
Rz┬▒d: liliowce
Rodzina: melantkowate
Rodzaj: czworolist
Gatunek: czworolist pospolity

Nazewnictwo


Czworolist pospolity (Paris quadrifolia L.) – gatunek byliny zaliczany w r├│┬┐nych systemach klasyfikacyjnych do rodziny tr├│jlistowatych lub liliowatych, ostatnio w┬│┬▒czany do rodziny melantkowatych (APG III z 2009, APweb). Czworolist pospolity wyst├¬puje w ┬┐yznych i wilgotnych lasach na terenie niemal ca┬│ej Europy oraz w syberyjskiej cz├¬┬Âci Azji. Jest pospolity niemal na terenie ca┬│ej Polski. Dawniej by┬│ wykorzystywany jako ro┬Âlina lecznicza, wsp├│┬│cze┬Ânie tylko w homeopatii, a poza tym sadzony jako ro┬Âlina ozdobna. Ca┬│a ro┬Âlina jest truj┬▒ca.


Morfologia:

Pokr├│j
Bylina wysoko┬Âci 10-40 cm.
£odyga
Prosto wzniesiona, naga, ulistniona tylko w g├│rnej cz├¬┬Âci. K┬│┬▒cze d┬│ugie, czo┬│gaj┬▒ce si├¬, pokryte ┬│uskami.
Li┬Âcie
U szczytu ┬│odygi cztery bezogonkowe li┬Âcie u┬│o┬┐one ok├│┬│kowo. Blaszka li┬Âciowa eliptyczna do eliptycznie lancetowatej, zaostrzona, siatkowato unerwiona.
Kwiaty
Osadzone pojedynczo na szczycie ³odygi, d³ugoszypu³kowe, przewa¿nie czterokrotne. Dzia³ki okwiatu w liczbie 8-10 odstaj±ce, zewnêtrzne jasnozielone i lancetowate, wewnêtrzne ¿ó³tozielone, mniejsze, równow±skie. Prêciki o krótkich nitkach, po 6-10, otaczaj± 4-5komorowy, kulisty s³upek z 4-5 szyjkami. Kwitnie w maju.
Owoce
Wielonasienne, niebieskoczarne jagody o ┬Ârednicy 1 cm. Nasiona brunatne, o prawie p├│┬│kolistym kszta┬│cie, roznoszone przez ptaki (ornitochoria).

Biologia i ekologia:

Rozwój

Bylina, geofit. P├¬dy nadziemne rozwijaj┬▒ si├¬ w kwietniu. Kwitnienie w zale┬┐no┬Âci od warunków klimatycznych trwa od po┬│owy kwietnia do pocz┬▒tku czerwca, przy czym poszczególne ro┬Âliny kwitn┬▒ przez 2–3 tygodnie. Owoce dojrzewaj┬▒ w sierpniu i wrze┬Âniu. Kie┬│kowanie nasion nast├¬puje wiosn┬▒ kolejnego roku, przy czym jest zjawiskiem rzadkim – stwierdzono bowiem w ró┬┐nych eksperymentach, ┬┐e kie┬│kuje nierzadko mniej ni┬┐ 1% nasion, czasem kilka procent. Kie┬│kowanie jest epigeiczne i rozpoczyna si├¬ od rozwini├¬cia korzenia zarodkowego ok. 7 miesi├¬cy po dojrzeniu nasiona. Pojedynczy li┬Âcie├▒ wynoszony jest nad powierzchni├¬ gleby i zachowuje si├¬ do drugiego sezonu wegetacyjnego. Pierwsz┬▒ par├¬ li┬Âci m┬│oda ro┬Âlina rozwija zwykle dopiero w trzecim roku ┬┐ycia. Kilka dalszych lat musi min┬▒├Ž zanim rozwinie si├¬ p├¬d kwitn┬▒cy. Corocznie podziemne k┬│┬▒cze przyrasta o kilka w├¬z┬│ów (zwykle 4) na d┬│ugo┬Â├Ž od 2 do 8 cm, na starszym ko├▒cu sukcesywnie zamieraj┬▒c po osi┬▒gni├¬ciu przeze├▒ wieku ok. 8–12 lat. Starsze fragmenty k┬│┬▒cza pe┬│ni┬▒ funkcj├¬ g┬│ównie spichrzow┬▒. Poszczególne klony tego gatunku do┬┐ywa├Ž mog┬▒ ponad 200 lat.
Rozmna┬┐anie
Czworolist rozmna┬┐a si├¬ zarówno wegetatywnie, poprzez usamodzielniaj┬▒ce si├¬ z czasem odga┬│├¬zienia k┬│┬▒cza, jak i generatywnie, poprzez nasiona (nasiona nie tworz┬▒ jednak trwa┬│ego banku nasion).
Kwiat czworolistu nie wytwarza nektaru, jednak du┬┐ym i barwnym s┬│upkiem, który swoim wygl┬▒dem na┬Âladuje kawa┬│ek mi├¬sa lub du┬┐y miodnik, zwabia padlino┬┐erne muchówki (stanowi przyk┬│ad kwiatu zwodniczego). Nie zapewnia im ┬┐adnych korzy┬Âci, ale zwabione owady dokonuj┬▒ jego zapylenia. Kwiat jest przy tym przeds┬│upny, co u┬│atwia zapylenie krzy┬┐owe[6]. Wed┬│ug niektórych ┬╝róde┬│ kwiaty czworolistu mog┬▒ by├Ž wiatropylne. Dodatkowo przy braku owadów zapylaj┬▒cych i wiatru pod koniec kwitnienia dochodzi do samozapylenia – pr├¬ciki pochylaj┬▒ si├¬ nad znamieniem.
Nasiona rozsiewane s┬▒ g┬│ównie przez gryzonie, zw┬│aszcza nornic├¬ rud┬▒ i myszy le┬Âne z rodzaju Apodemus, zbieraj┬▒ce do 80% owoców. Zwierz├¬ta te wyjadaj┬▒ nasiona, jednak cz├¬┬Â├Ž z nich pozostawiaj┬▒ w mi┬▒┬┐szu umo┬┐liwiaj┬▒c rozprzestrzenianie si├¬ ro┬Âlin na ┬Âredni dystans 0,21-0,33 m na rok. ┬Žrednia odleg┬│o┬Â├Ž rozprzestrzeniania si├¬ wegetatywnego ro┬Âlin nie przekracza 0,08 m.
W┬│a┬Âciwo┬Âci fizykochemiczne

Czworolist jest ro┬Âlin┬▒ bogat┬▒ we flawonoidy, zw┬│aszcza kemferol i kwercetyn├¬, saponiny i sapogeniny (dioscyn├¬, parastyfnin├¬, parydyn├¬, diosgenin├¬, pannogenin├¬, jamogenin├¬, sarsasapogenin├¬, parylin├¬) poza tym zawiera skrobi├¬, pektyny, asparagin├¬.
Ro┬Âlina truj┬▒ca
Wszystkie cz├¬┬Âci ro┬Âliny s┬▒ truj┬▒ce (w szczególno┬Âci k┬│┬▒cze), co stanowi ochron├¬ przed ro┬Âlino┬┐ercami. Wed┬│ug niektórych ┬╝róde┬│ stosunkowo najmniejsze st├¬┬┐enie toksyn wyst├¬puje w mi┬▒┬┐szu owoców, dzi├¬ki czemu s┬▒ one spo┬┐ywane przez niektóre ssaki, wed┬│ug innych w┬│a┬Ânie jagody maj┬▒ mie├Ž dzia┬│anie najbardziej toksyczne. Sk┬│adnikiem toksycznym s┬▒ saponiny, sapogeniny oraz alkaloidy (stwierdzone tylko w organach podziemnych). Ro┬Âlina truj┬▒ca jest dla koni, byd┬│a, psów, drobiu i ludzi.
Owoce czworolistu bywaj┬▒ spo┬┐ywane przez dzieci, które myl┬▒ je z podobnie wygl┬▒daj┬▒cymi owocami borówki czarnej. Jednak nieprzyjemny zapach i smak (opisywany te┬┐ jako wstr├¬tny, cho├Ž tak┬┐e s┬│odki) powoduj┬▒, ┬┐e rzadko dochodzi do spo┬┐ycia ich wi├¬kszej liczby i powa┬┐nego zatrucia. W l┬┐ejszych przypadkach oraz w przypadku doros┬│ych wyst├¬puj┬▒ podra┬┐nienia przewodu pokarmowego (nudno┬Âci, wymioty i biegunka), z czasem bóle i zawroty g┬│owy oraz zw├¬┬┐enie ┬╝renic. W przypadku dzieci, które spo┬┐yj┬▒ wi├¬ksz┬▒ liczb├¬ owoców doj┬Â├Ž mo┬┐e do ┬Âmierci z powodu pora┬┐enia oddechu. W przypadku zatrucia nale┬┐y wykona├Ž p┬│ukanie ┬┐o┬│┬▒dka, poda├Ž ┬Ârodki powlekaj┬▒ce i przeciwbólowe, nie nale┬┐y podawa├Ž ┬Ârodków przeczyszczaj┬▒cych.
Zatrucia czworolistem u zwierz┬▒t domowych tak┬┐e s┬▒ rzadkie ze wzgl├¬du na odstr├¬czaj┬▒cy zapach i smak oraz ograniczony dost├¬p tych zwierz┬▒t do ro┬Âlin rosn┬▒cych w cienistych lasach. W przypadku zatrucia zwierz├¬ta s┬▒ os┬│abione, pozbawione apetytu, maj┬▒ stany zapalne b┬│on ┬Âluzowych, podwy┬┐szone t├¬tno.
Genetyka 

Czworolist pospolity jest tetraploidem, którego liczba chromosomów 2n wynosi 20. Poszczególne populacje, nawet rosn┬▒ce w niewielkiej odleg┬│o┬Âci od siebie w tym samym kompleksie le┬Ânym, s┬▒ bardzo zró┬┐nicowane genetycznie, co ┬Âwiadczy o bardzo ograniczonej wymianie genów mi├¬dzy nimi. Mimo niezbyt skutecznego rozmna┬┐ania generatywnego, tak┬┐e w obr├¬bie poszczególnych populacji stwierdzano obecno┬Â├Ž ró┬┐nych genotypów. Zró┬┐nicowanie genetyczne jest skorelowane z warunkami siedliskowymi i zasobami populacji – przy pogorszeniu warunków udzia┬│ rozmna┬┐ania generatywnego spada i nast├¬puje zubo┬┐enie genetyczne. Gatunek wyró┬┐nia si├¬ znaczn┬▒ ilo┬Âci┬▒ DNA w komórkach – 2C DNA wynosi 60 pikogramów.

Zastosowanie:

Ro┬Âlina ozdobna

Czworolist pospolity u┬┐ywany jest jako ro┬Âlina okrywowa w za┬│o┬┐eniach o charakterze le┬Ânym w ogrodach naturalistycznych oraz w ogrodach skalnych.
Ro┬Âlina lecznicza┬á
Historia i stosowanie w lecznictwie ludowym
W lecznictwie ludowym ┬Âwie┬┐e ziele po rozdrobnieniu stosuje si├¬ do leczenia ran i owrzodze├▒, czyrak├│w i stan├│w zapalnych. W przesz┬│o┬Âci stosowany by┬│ tak┬┐e jako antidotum w przypadku zatrucia arszenikiem i rt├¬ci┬▒. Sok z owoc├│w stosowano tak┬┐e przy stanach zapalnych oczu. W ma┬│ych dawkach stosowano czworolist w leczeniu zapalenia oskrzeli, kaszlu i kokluszu, w ┬│agodzeniu skurczy i kolki. Nasiona i owoce stosowane by┬│y w roli afrodyzjaku, leku uspokajaj┬▒cego i narkotycznego oraz stosowano je do leczenia padaczki. W Rosji li┬Â├Žmi czworolistu leczono zaburzenia psychiczne. K┬│┬▒cza u┬┐ywano jako lek wymiotny i przeczyszczaj┬▒cy.
Surowiec
Fructus, Folia, Rhizoma Paridis quadrifoliae.
Dzia┬│anie
Ziele czworolistu wskazywane jest jako surowiec kardenolidowy tj. dzia┬│aj┬▒cy farmakologicznie poprzez zwi├¬kszanie si┬│y skurczu mi├¬┬Ânia sercowego i zmniejszenie ci┬Ânienia ┬┐ylnego (efekt inotropowy). Stwierdzono tak┬┐e dzia┬│anie cytotoksyczne i przeciwnowotworowe saponin zawartych w czworoli┬Âcie. W badaniach na zwierz├¬tach stwierdzono, ┬┐e indukuj┬▒ one apoptoz├¬ kom├│rek nowotworowych i hamuj┬▒ przerzuty nowotwor├│w.

Gatunek jest wykorzystywany w homeopatii, gdzie stosuje si├¬ esencj├¬ ze ┬Âwie┬┐ych ro┬Âlin pozyskiwanych po dojrzeniu owoc├│wW niekt├│rych krajach stosowana jako ro┬Âlina lecznicza. Odwary u┬┐ywane by┬│y do przemywania ran i przeciw stanom zapalnym.

Uprawa
Wymagania
Czworolist pospolity wymaga g┬│├¬bokiej, pr├│chnicznej i wilgotnej gleby neutralnej lub lekko kwa┬Ânej oraz stanowiska p├│┬│cienistego lub cienistego.
Rozmna┬┐anie
W uprawie zwykle przez podzia┬│ k┬│┬▒czy. Mo┬┐na te┬┐ wysiewa├Ž nasiona, najlepiej od razu po zbiorze[

Zasiŕg wystŕpowania:

Gatunek wyst├¬puje w Europie i w Azji, na P├│┬│wyspie Skandynawskim i Islandii, brak go na arktycznych kra├▒cach Rosji. Wyst├¬puje w Wielkiej Brytanii, ale brak go w Irlandii. Na po┬│udniu kontynentu si├¬ga po p├│┬│nocn┬▒ Portugali├¬, Hiszpani├¬ i W┬│ochy. Dalej na wsch├│d po┬│udniowa granica biegnie przez ┬Ârodkow┬▒ Ukrain├¬, si├¬gaj┬▒c po Ural i dalej po rozleg┬│e obszary Syberii. Izolowane stanowiska znajduj┬▒ si├¬ w rejonie Kaukazu.

W p├│┬│nocnej cz├¬┬Âci zasi├¬gu (na P├│┬│wyspie Skandynawskim) si├¬ga do 650 m n.p.m., w Europie ┬Žrodkowej wyst├¬puje do wysoko┬Âci 1500 m n.p.m., a w Alpach do 1800 m n.p.m.

W Polsce gatunek rozprzestrzeniony w ca┬│ym kraju, lokalnie (np. w Borach Dolno┬Âl┬▒skich, w Kotlinie Sandomierskiej i na Nizinie P├│┬│nocnomazowieckiej) rzadki
Gatunek preferuje ┬┐yzne, zasobne w azot, wilgotne (aluwialne) gleby wapienne o pH w przedziale 5,3 do 8,2. Wymaga gleb pr├│chnicznych, wy┬│┬▒cznie z pr├│chnic┬▒ typu mull. Nie wyst├¬puje na glebach zasolonych. Ro┬Ânie niemal wy┬│┬▒cznie w lasach, w miejscach ┬Ârednio do silnie zacienionych. Na stanowiskach bardziej wilgotnych i ┬┐yznych liczba rozga┬│├¬zie├▒ i d┬│ugo┬Â├Ž k┬│┬▒czy jest mniejsza, ni┬┐eli w miejscach bardziej suchych i na glebach ubo┬┐szych.

W typologii siedlisk le┬Ânych uwa┬┐any za gatunek typowy dla lasu wilgotnego (Lw) oraz ┬Âwie┬┐ego (L┬Âw).

Ciekawostki:

-dopatrywano si├¬ w niej upostaciowania mitycznego „S┬▒du Parysa”, 4 li┬Âcie przedstawia├Ž mia┬│y Afrodyt├¬, Aten├¬, Her├¬ i Parysa, jagoda za┬ „z┬│ote jab┬│ko Eris”.
-kwiat nie wytwarza nektaru, jednak du┬┐ym i barwnym s┬│upkiem, który swoim wygl┬▒dem na┬Âladuje kawa┬│ek mi├¬sa, zwabia padlino┬┐erne muchówki, nie zapewnia im ┬┐adnych korzy┬Âci, ale zwabione dokonuj┬▒ jego zapylenia,
-Wszystkie cz├¬┬Âci tej ro┬Âliny s┬▒ truj┬▒ce.
-ro┬Âlin├¬ t┬▒ zwano niegdy┬ tak┬┐e Solarum furiosum i przypisywano jej w┬│a┬Âciwo┬Âci przeciwdzia┬│aniu czarom.

Biblioghrafia:

W│aÂciwoÂci

Budowa kwiatka : Korona promienista

Budowa kwiatka : Korona wolnop┬│atkowa

Stopie˝ z│o┐enia liÂcia : Prosty

Typy ulistnienia : Ok├│┬│kowe

Wygl▒d blaszki liÂcia : Ca┬│obrzegi

Kszta│t blaszki liÂcia : Jajowate

Kszta│t blaszki liÂcia : Eliptyczne

Ogonek liÂcia : Siedz┬▒cy

Kolor : ¯ó³ty

Kolor : Zielony

Okres kwitnienia

Maj Czerwiec

Gatunek truj▒cy

Geofit

-

Liczba komentarzy 0

Dodaj komentarz.



Zdjŕcia


Wspˇlne cechy dla Trilliaceae (tr├│jlistkowate)

- Truj▒ce
- Geofit
- Korona promista
- Korona wolnop│atkowa
- Blaszki liÂcia jajowate
- Blaszki liÂcia eliptyczne
- LiÂcie siedzace
- Stopie˝ zlo┐enia liÂcia prosty
- Typ ulistnienia okˇ│kowe
- Wygl▒d blaszki liÂcia ca│obrzegi
- Kolor ┐ˇ│ty
- Kolor zielony
- Owoce miŕsiste jagoda
- Liczba p│atkˇw osiem


RODZINA Trilliaceae (tr├│jlistkowate) -iloŠ 1
Paris quadrifolia(Czworolist pospolity),